Historia Przed przybyciem Hiszpanów tereny obecnego Chile były zamieszkiwane przez Indian. Około VII-VIII w obszary północnego Chile zostały objęte wpływami kultury Tiahuanaco, a w początkach XVI w. włączone do Imperium Inków. W pierwszej połowie XVI w tereny, aż do rzeki Biobío zostały opanowane przez Hiszpanów i włączone do wicekrólestwa Peru. Obszary bardziej na południe pozostały we władaniu Araukanów, którzy utrzymali niezależność aż do drugiej połowy XIX w. Zapoczątkowany w drugiej połowie XIX w. wśród Kreolów chilijskich ruch separatystyczny doprowadził do proklamowania w 1818 niepodległej republiki z prezydentem B. O'Higginsem na czele. Kryzys spowodowany I wojną światową położył kres gospodarczej stabilizacji Chile. W latach 1938-1952 władzę sprawowała koalicja radykałów i komunistów – Front Ludowy, reprezentująca głównie interesy klasy średniej. Na przełomie lat 50. i 60. silnie uwidoczniły się tendencje do przeprowadzenia reform społecznych i gospodarczych, co umożliwiło przejęcie władzy w 1964 chrześcijańskim demokratom, głoszącym hasła "rewolucji w wolności". W 1970 w wyborach prezydenckich zwyciężył kandydat lewicowej koalicji Jedność Ludowa, S.Allende Gossens, który przystąpił do realizacji programu "chilijskiej drogi do socjalizmu", przeprowadzając szereg radykalnych reform, m.in. wywłaszczając amerykańskich właścicieli kopalń miedzi, prowadzących do wewnętrznego chaosu i pogorszenia się sytuacji gospodarczej Chile. W 1973 jednostki militarne z gen. A.Ugartem Pinochetem na czele, w wyniku zamachu stanu ustanowiły rządy junty wojskowej, wprowadzając radykalną politykę ekonomiczną (zasady wolnego rynku) i zwalczając wewnętrzną opozycję (ofiarami terroru padły tysiące osób). Narastający w latach 80 sprzeciw wobec rządów junty zmusił Pinocheta do zorganizowania w 1988 narodowego referendum, które odrzuciło jego kandydaturę na kolejną kadencję prezydencką. W wyborach prezydenckich w 1989 zwyciężył polityk chadecki A. Azócar. który przywrócił rządy cywilne. Pinochet zachował (do 1997) stanowisko głównodowodzącego sił zbrojnych, z prawem wyznaczenia swego następcy. Kolejne wybory w 1993 wygrał ponownie kandydat chadecki – E. Frei Ruitz-Tagle. 17 października 1998 Pinochet został zatrzymany w Wielkiej Brytanii na wniosek władz hiszpańskich, które wystąpiły o jego ekstradycję.
Dziś Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys. wysp): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos. Najdalej na północ wysunięty punkt Chile to styk granic Chile, Peru i Boliwii, a na południe przylądek Horn. Rozciągłość równoleżnikowa kraju w najszerszym miejscu wynosi zaledwie 468 km, a w najwęższym 90 km. Wybrzeże w północnej i środkowej części państwa ma słabo rozwiniętą linię brzegową, natomiast południowa część – bardzo dobrze. Chile ma bardzo słabo rozwiniętą sieć rzeczną. Jedynym wyjątkiem jest rzeka Loa (440 km) wpadająca do Oceanu Spokojnego, którą wykorzystuje się do irygacji oraz w energetyce. Na północy Chile występują głównie gleby inicjalne i czerwonobure gleby pustynne. W regionach zasolonych (Salar de Atacama) wykształciły się solończaki. Żyzne gleby aluwialne powstały na równinach stożków napływowych wymagają one jednak nawadniania. W Andach występują głównie gleby górskie, ale i także gleby stepowe powstałe z popiołów wulkanicznych i zawierające duża ilość próchnicy. Najżyźniejsze gleby są w środkowej części kraju – na obszarach górskich brązowe, szarobrązowe oraz czerwonobrązowe i niekiedy cynamonowe. Dla południowej części Chile charakterystyczna jest obecność gleb torfiastych, brunatnych, lokalnie zbielicowanych i kwaśnych gleb leśnych. Najuboższa pod względem roślinności jest północ kraju. Brak stałych rzek powoduje, że dominują tu formacje pustynne i półpustynne. W miejscach występowania mgieł pojawia się kwitnąca na żółto i liliowo oksalia. Znacznie bogatszy jest świat roślinny w środkowym regionie Chile, gdzie przeważa flora śródziemnomorska. W jej skład wchodzą wiecznie zielone krzewy mattoral i espinales oraz rośliny laurowe. Występuje tu również palma miodowa oraz święte drzewo Indian Mapuczów – canelo. Pojawiają się także: cedrzyniec amerykański, karłowate buki nire ,lenga.,bambusy quila, araukarie i nothofagus (odmiana buku). Na wysokości 1300-1800 m n.p.m. dominuje berberys, powyżej rozciąga się piętro łąk. Obszar Chile należy do zoogeograficznej Krainy Neotropikalnej (Region Chilijsko-Patagoński). Na skalistych wybrzeżach kontynentu i wysp żyją liczne gatunki ptaków. W zaroślach trzciny i kamyszu spotkać można pancerniki tatu, żółwie i jaszczury oraz pumę i lisa aguarachaya. W lasach górskich występują: dzikie koty colo-colo, małe gryzonie degu i pies cuelpo. W Andach żyją także lamy i guanako, a w Patagonii strusie nandu. Chile jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo krajów Ameryki Południowej.
Podstawą gospodarki jest przemysł (z dużym udziałem górnictwa) oraz rolnictwo. W kraju wydobywa się rudy miedzi (1 miejsce w świecie, m.in. w Chuquicamata, Potrerillos, El Teniente), cynku, molibdenu, żelaza, nitratyn (saletra chilijska 1. miejsce, głównie w północnym Chile), boraks, złoto, srebro, ropę naftową i gaz ziemny (południowe Chile i Ziemia Ognista), węgiel kamienny. Główne gałęzie przemysłu przetwórczego: spożywczy (mięsny, cukrowniczy, młynarski, winiarski), włókienniczy (zwłaszcza bawełniany, głównie w Tomé, Concepción, Valparaíso), chemiczny, hutnictwo miedzi (Chuquicamata, Potrerillos) i żelaza oraz rafinerie ropy naftowej, przemysł maszynowy, cementowy, papierniczy, skórzany.
Komunikacja W Chile bardzo dobrze funkcjonuje dalekobieżna komunikacja autobusowa – autobusy są wygodne i docierają dość punktualnie na miejsce, zaś ceny biletów nie są wysokie. W przypadku podróży do Patagonii najwygodniej jest jednak skorzystać z miejscowych linii lotniczych LanChile, zapewniających częste połączenia z południowym krańcem kontynentu. W przypadku zwiedzania parków narodowych można wynająć samochód terenowy.
Kuchnia W Chile głównym posiłkiem dnia jest obiad. Bardzo często składa się na niego rosół z ziemniakami lub kukurydzą oraz wołowiną lub kurą (cazuela) i ryż podawany jako drugie danie z wołowiną lub kurczakiem. Innym popularnym składnikiem obiadu jest fasola i kukurydza. Z tej drugiej przyrządza się pastel de choclo – czyli zapiekankę z kukurydzy z warzywami, kurczakiem i wołowiną. W Chile można się też najeść dużym plastrem mięsa wołowego smażonego z jajkami wbitymi na wierzch dania. Wody Oceanu Środkowego są bogate w smakowite ryby i najlepsze na świecie owoce morza. Tradycyjną potrawą w Patagonii jest pożywny gulasz z ryb, skorupiaków, kury, cielęciny, wołowiny i ziemniaków. Z owoców morza przyrządza się także zupy, np. sopa de mariscos oraz cazuela de mariscos, która choć nazywana jest zupą, bardziej wygląda na gulasz. Oprócz tych zup i zupy rybnej podaje się również paila marina, gęstą mieszankę ryb i warzyw. Chilijskie wina są znane na całym świecie, jako jedne z najlepszych. W Chile bardzo dużą popularnością cieszy się napój alkoholowy Pisco, który może być winiakiem lub wódką. W tej pierwszej odmianie jest to aromatyczny winiak, wyrabiany z czerwonych winogron, głównie odmiany Muscat, i poddawany procesowi starzenia w glinianych beczkach. Dodając spirytusu powstaje inny rodzaj Pisco – mocna winna wódka.
Ustrój polityczny Chile jest republiką. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję (bez prawa reelekcji). Prezydent mianuje członków rządu, którego jest szefem, ma prawo wprowadzić stan wyjątkowy na 20 dni, mianuje kilku senatorów, jest przewodniczącym Krajowej Rady Bezpieczeństwa, posiada inicjatywę ustawodawczą. Poprawka z 1989 do konstytucji pozbawiła prezydenta prawa do rozwiązania parlamentu. Rozszerzyła także skład Krajowej Rady Bezpieczeństwa o 1 członka – kontrolera generalnego. Władzę ustawodawczą sprawuje 2-izbowy Kongres Narodowy: Izba Deputowanych (Cámara de Diputados), wybierana w wyborach powszechnych na 4 lata, oraz Senat, o kadencji 8-letniej, (co 4 lata połowa składu ulega odnowieniu), w większości wybierany w wyborach powszechnych i bezpośrednich, częściowo mianowany przez prezydenta, Sąd Najwyższy i Krajową Radę Bezpieczeństwa (senatorami są dożywotnio wszyscy byli prezydenci). Władzę wykonawczą sprawuje prezydent i odpowiedzialny przed nim rząd.
Klimat – czas – napięcie elektryczne Region północny (od granicy z Peru do 31°S) charakteryzuje klimat zwrotnikowy wybitnie suchy. Zaznacza się tu wyraźny wpływ zimnego Prądu Peruwiańskiego. Na Pustyni Atakama są miejsca, gdzie deszcz nie spadł od ponad 400 lat. Jedynym źródłem wody są tam mgły i rosy.
W regionie środkowym (31-42°S) panuje klimat podzwrotnikowy morski. Opady dominują w porze zimowej (od maja do lipca). Najcieplejszym miesiącem jest styczeń, najchłodniejszym lipiec.
Na południe od 42°S panuje klimat umiarkowany morski z bardzo wysokimi sumami opadów (1000-3000 mm rocznie, a rejonie Cieśniny Magellana ok. 5100 mm) . Mniejsze opady są na wschodnich stokach Andów Patagońskich.
Najdalej na południe wysunięte krańce Chile znajdują się w strefie klimatu subpolarnego.
Napięcie elektryczne -220 V; 50 Hz, wtyczki elektryczne: typ C, typ C-2, typ L
Mieszkańcy Chile jest szóstym co do liczebności państwem Ameryki Południowej (16,5 mln mieszkańców). Współczynnik przyrostu naturalnego kształtuje się w okolicach 1,2%. Większość ludności Chile stanowią biali (52, 7%), następnie metysi (44,1%) i indianie (3,2%). Wśród ludności tubylczej największą grupę stanowią Araukanie (500 tysięcy).
Język – edukacja Językiem urzędowym jest język hiszpański. Mówią nim praktycznie wszyscy mieszkańcy kraju. Co ciekawe, właściwie brak akcentów regionalnych, mimo że terytorium Chile jest bardzo rozległe. Istnieją natomiast różnice w akcencie ludzi z odmiennych klas społecznych.
Chile cechuje wysoki poziom edukacji i jeden z najniższych na kontynencie wskaźnik analfabetyzmu (5% ludności powyżej 15 roku życia). Nauka w szkołach podstawowych trwa 8 lat, jest obowiązkowa i bezpłatna.
Religia Większość mieszkańców Chile to katolicy (73%). Około 15% jest protestantami, 4% wyznaje inne religie (judaizm, islam, prawosławie), a 8% deklaruje się, jako agnostycy lub ateiści.
Przydatne informacje:
Wizy, przepisy wjazdowe Obywatele RP nie potrzebują wizy na pobyt do 90 dni. Nie dotyczy to przyjazdów w celu podjęcia pracy. Osoby przebywające w Chile na podstawie wizy są obowiązane do uzyskania dowodu osobistego dla cudzoziemców, wystawianego przez urząd stanu cywilnego. Minimalny okres ważności paszportu przy wjeździe nie jest określony, nie ma również obowiązku okazania biletu powrotnego. Opłata lotniskowa w przypadku lotów międzynarodowych wynosi 30 USD.
Przepisy celne Należy zadeklarować gotówkę ponad 10 tys. USD. Rygorystyczne przepisy fitosanitarne zakazują przywozu do Chile artykułów spożywczych w stanie surowym oraz nasion i roślin. Zwolnieniu od opłat celnych podlega bagaż osobisty i rzeczy osobistego użytku (aparaty fotograficzne, kamery etc.). Bez opłat celnych można też wwieźć do 400 szt. papierosów i 2,5 l napojów alkoholowych. Należy zadeklarować rzeczy osobiste o znacznej wartości. Nie ma ograniczeń dotyczących wymiany pieniędzy. W Chile nie istnieje procedura zwrotu podatku VAT cudzoziemcom.
Przepisy prawne Surowo zwalczana jest przestępczość narkotykowa. Przemyt środków odurzających podlega karze od 5 do 15 lat pozbawienia wolności.
Meldunek Obowiązek meldowania cudzoziemców spoczywa na osobach udzielających gościny lub na administracji hoteli, w których zatrzymują się turyści.
Ubezpieczenie Nie ma obowiązku wykupienia ubezpieczeń osobowych. Polisy polskich towarzystw ubezpieczeniowych są uznawane wybiórczo, zależnie od rodzaju udzielonej usługi medycznej: uznawane są w przypadku leczenia szpitalnego, nie są uznawane w przypadku leczenia ambulatoryjnego lub udzielenia pomocy doraźnej (pogotowie).
Szczepienie, służba zdrowia Szczepienia ochronne nie są obowiązkowe. Występuje zagrożenie żółtaczką, zwłaszcza w okresie letnim. Należy pić wodę butelkowaną lub przegotowaną, dezynfekować surowe warzywa specjalnymi kroplami. Co roku na terenach wiejskich odnotowuje się przypadki zarażenia wirusem Hanta, przenoszonym przez myszy polne, który powoduje wysoką gorączkę i niewydolność układu oddechowego. Aby uniknąć zarażenia, należy dbać o higienę podczas biwakowania, zwłaszcza w południowych regionach Chile. Zaleca się również stosowanie kremów z filtrem ochronnym ze względu na duże promieniowanie UV. Prywatna opieka medyczna jest na dobrym poziomie. Cena standardowej wizyty lekarskiej wynosi ok. 50 USD, doby w szpitalu – 350–400 USD. Płatności dokonuje się z góry gotówką, czekiem lub kartą. Tylko w szczególnych przypadkach możliwe jest przyjęcie w ośrodkach społecznej służby zdrowia; opłata za dobę wynosi ok. 90 USD.
Podróżowanie po kraju Nie ma ograniczeń.
Informacje dla kierowców Od kierowców wymagane jest posiadanie krajowego i międzynarodowego prawa jazdy, wystawionego przez uprawnioną instytucję polską.
Bezpieczeństwo W ostatnich latach odnotowano wzrost przestępczości pospolitej, szczególnie w Santiago, Valparaíso i innych ośrodkach turystycznych. Należy zachować szczególną ostrożność w metrze, na dworcach autobusowych i w autobusach dalekobieżnych.
Zalecamy, by osoby podejmujące wyprawy w Andy i trudno dostępne regiony Chile posiadały odpowiednie wyposażenie (telefon satelitarny) oraz informowały władze chilijskie i placówkę o swoich planach.
Płatności Waluta - peso chilijskie (CLP)
Niektóre firmy turystyczne przyjmują płatność w dolarach amerykańskich. W powszechnym użyciu są czeki oraz karty kredytowe i debetowe. Banki czynne są od poniedziałku do piątku 9.00–14.00, supermarkety od poniedziałku do niedzieli 8.00–22.30 natomiast galerie handlowe – od poniedziałku do niedzieli 11.00–21.00.
Źródło:Wikipedia.pl, Poradnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych
