Armia marzycieli

Armia marzycieli

„Znajdujesz się na zbuntowanym terytorium zapatystów. Tu lud rządzi, a rząd słucha.”

Dzień 1 stycznia 1994 roku na stałe wpisał się w historię Meksyku. Prezydent Carlos Salinas de Gortari wraz z prezydentami USA i Kanady podpisali Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (NAFTA). W tym samym dniu, w najbiedniejszym indiańskim stanie Meksyku, w Chiapas, założona w 1983 roku Narodowowyzwoleńcza Armia im. Zapaty (EZLN), chciała zademonstrować światu problemy Indian i wyrazić swoje negatywne stanowisko wobec globalizacji. Po 12 dniach walk w dżungli oraz zajęciu miast San Cristobal de las Casas i Ocosingo prezydent Salinas i reprezentant zapatystów Subcomendante Marcos zawarli porozumienie o zawieszeniu broni i o rozpoczęciu dialogu w celu przezwyciężenia zaistniałego kryzysu.

Rozmowy pomiędzy stroną rządową a powstańcami ciągnęły się przez trzy lata i zakończyły podpisaniem w 1996 roku „Umów ze San Andrés”. Na mocy jej postanowień miano przyznać Indianom specjalne uprawnienia, łącznie z autonomią. Rząd jednak nigdy nie wywiązał się ze złożonej obietnicy. Zapatyści wrócili do dżungli, nowy prezydent Ernesto Zedillo wysłał w rejon konfliktu dodatkowe oddziały wojska, a swoją działalność rozpoczęły grupy paramilitarne oskarżane później o prześladowania, nielegalne zatrzymania oraz zabójstwa członków EZLN oraz ich zwolenników. Ich najbardziej znana akcja zbrojna "Masakra w Acetal", doprowadziła do zamordowania z zimną krwią prawie 50 ludzi.

Kim są i o co tak naprawdę walczą zapatyści? Nazwa ruchu pochodzi od nazwiska bohatera rewolucji meksykańskiej z 1910 roku, Emiliano Zapaty, który walczył o prawa chłopów do ziemi, a jego najsłynniejszym hasłem było: „Ziemia dla tego, kto ją uprawia”. Dzisiejsi zapatyści są nowoczesnym ruchem rewolucyjnym, który jako pierwszy wykorzystał nowoczesne technologie, takie jak telefony satelitarne i internet, w celu zdobycia zagranicznego poparcia i rozgłosu. Sama EZLN postrzega siebie jako szerszą część ruchu antyglobalistycznego. Głównym dążeniem zapatystów jest autonomia Indian w obrębie Meksyku, a także walka o najbardziej podstawowe i uniwersalne prawa człowieka, jak ziemia, praca, zdrowie, edukacja, pokój, sprawiedliwość, demokracja, niezależność i godność. Zapatyści nie dążą do przejęcia władzy, do stworzenia własnej partii politycznej. Pragną jedynie zmienić świat na lepszy.

W tym celu utworzyli na terenie stanu Chiapas 32 gminy autonomiczne (Municipios Autónomos en Rebeldía), posiadające własny lokalny rząd (Juntas del Buen Gobierno) wybierany na walnych zgromadzeniach, w których uczestniczy cała wioska, włącznie z kobietami i dziećmi. W obrębie tych gmin, istnieją programy edukacyjne, zdrowotne, kooperatywy rolnicze, organizacje kobiet i niezależny handel.

Ich największym osiągnięciem jest międzynarodowe poparcie uzyskane za sprawą rozpowszechnienia własnych idei za pośrednictwem internetu, spotkań z dziennikarzami, a także otwartości na ludzi pochodzących z różnych stron świata, którzy przyjeżdżając masowo do zbuntowanych wiosek wprowadzają w życie projekty edukacyjne, zdrowotne i rolnicze. Do tej pory zapatyści wydali szereg tzw. comunicados i serię sześciu "Deklaracji z dżungli Lakandońskiej", w których wyjaśniają swoją opozycję wobec neoliberalizmu i globalizacji, krytykują amerykańskie zaangażowanie w wojnę z terroryzmem i wsparcie Banku Światowego dla meksykańskiej polityki gospodarczej, a także przedstawiają własne propozycje dotyczące kwestii indiańskiej, wykorzenienia ubóstwa i globalnej solidarności.

Najbardziej znanym z zapatystów jest ich przedstawiciel – Subcomandante Marcos (znany też jako Delegat Zero), często przedstawiany z nieodłączną fajką. W roku 1995, rząd meksykański ogłosił, że Marcos naprawdę nazywa się Rafael Sebastián Guillén Vicente, i że jest byłym profesorem filozofii na uniwersytecie w Mieście Meksyk. Sam Marcos zaprzecza tym doniesieniom, ale i nie ujawnia swojej prawdziwej tożsamości. Dzisiaj Marcos jest symbolem walki przeciw liberalizmowi ekonomicznemu i kapitalizmowi. Na początku swej działalności, znany był z poglądów skrajnie lewicowych. Określał się mianem marksisty i rewolucjonisty. Dziś, twierdzi, stał się bardziej pragmatyczny, a jego poglądy są bliskie alterglobalizmowi.

Wszyscy zapatyści podczas oficjalnych wystąpień mają zamaskowane twarze. Dlaczego je ukrywają? Przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa, by trudno ich było rozpoznać i aresztować. Jednak maskowanie twarzy kominiarkami ma też inny, bardziej symboliczny wymiar. Ich maski podkreślają to, że nie walczą tylko w swoim imieniu, ale przemawiają przez nich wszyscy zapatyści, ludzie koloru ziemi, którzy by zyskać godność, musieli pozbyć się wszystkich swych indywidualnych cech.

Czy ideały zapatystów mają szansę przetrwania w dzisiejszym globalnym i kontrowersyjnym świecie? Wydaje się, że ich hasła i walka o godność, o prawo do inności, o globalną solidarność, o wyrównanie różnic między bogatą północą a biednym południem, o prawo do samostanowienia, i o fundamentalne prawa człowieka są ciągle marzeniem wielu ludzi. A o marzenia warto czasami walczyć. Nawet trzeba.

Artykuł opublikowany w miesięczniku „Globtroter”

autor: Paweł Skiba ME TOURS INTERNACIONAL

Nasza oferta

Data zameldowania

Data wymeldowania