Mexico Entero
Informacje dla podróżnychHistoria MeksykuMeksyk dziśAmeryka ŁacińskaMój MeksykPrzewodnik JukatanNasi partnerzyGaleriaKontakt

Starożytne cywilizacje Meksyku

OLMEKOWIE

Według większości archeologów cywilizacja Olmeków należała do najstarszych w Mezoameryce. Rozwijała sie w latach 1200-400 pne nad Zatoką Meksykańską w dzisiejszych stanach Veracruz i Tabasco. Swoim zasięgiem kulturowym i handlowym obejmowała całą środkowo-południową część dzisiejszego Meksyku.

Do najważniejszych miast olmeckich należały San Lorenzo, La Venta i Tres Zapotes. Najstarszym centrum ceremonialnym Olmeków było San Lorenzo znajdujące się nad rzeką Coatzacoalcos w dzisiejszym stanie Veracruz. Po jego splądrowaniu w roku 900 pne centrum przeniesiono do La Venta, gdzie znaleziono wielkie ilości ceramiki, kamiennych rzeźb i przede wszystkim wielkich bazaltowych głów, z których cywlizacja Olmeków do dzisiaj słynie.

Olmekowie byli politeistami, a ich bogowie byli związani z rolnictwem i siłami przyrody. Centrum ich religijności był kult jaguara, który został wielokrotnie przedstawiony w ikonografii olmeckiej.

Jako że cywilizacja olmecka była pierwszą w Mezoameryce to jej właśnie przypisuje się największe osiągnięcia późniejszych kultur i cywilizacji, czyli Gra w Pelote, kalendarz, pismo hieroglificzne i epigrafie. Sztuka olmecka była bardzo dobrze rozwinięta. Jej najwspanialszym przykładem są wielkie głowy wojowników lub władców. Do dzisiaj znaleziono ich 17 i można je podziwiać w muzeach w Xalapa i La Venta w Villahermosa. Wiele trudności dzisiejszym archeologom sprawiają rysy twarzy przedstawionych postaci, które wyraźnie posiadają rysy negroidalne, co przyczyniło się do powstania obalonej już dawno hipotezy o relacjach między Mezoameryką a Afryką. Każda z głów waży kilka ton i liczy od 3 do 4 metrów wysokości.

 
ZAPOTEKOWIE

W czasach prekolumbijskich cywilizacja Zapoteków (dzisiejszy stan Oaxaca) należała do najważniejszych w Meozameryce. Nazwa pochodzi od słowa nahuatl: lud owocu zapote, choć oni sami nazywali siebie: ludem z chmur.

Zapotekowie byli politeistami, a ich głównymi bogami byli Xipe Totec, Cocijo (bóg deszczu i piorunów), a także Pitao Cozobi (bóg kukurydzy). W codziennym życiu używali dwa kalendarze, jeden Yza podzielony na 365 dni i 18 miesięcy używany w rolnictwie, i drugi Piye, w którym rok był podzielony na 260 dni i 13 miesięcy.

Do najważniejszych miast Zapoteków należało Monte Alban (na przedmieściach miasta Oaxaca) położone w rozległej dolinie na wzgórzu. Miasto to zostalo zbudowane na wielu piramidalnych platformach i było ważnym centrum religijnym i pochówkowym. W Monte Alban znaleziono wiele grobowców zapoteckich i misteckich dygnitarzy, a także najstarsze w Mezoameryce przykłady pisma hieroglificznego zamieszczonego na stelach przedstawiających tzw. tancerzy (danzantes). Kolejnym miastem zapoteckim była Mitla, ważne centrum rytualne i wspaniały przykład architektury.

Uważa się, że to własnie Zapotekowie jako pierwsi używali systemu logosylabicznego w piśmie, w którym jeden znak oznaczał sylabę, a także byli znani jako zręczni złotnicy (wiele misternych ozdób z tego kruszcu znaleziono w grobowcach zapoteckich dygnitarzy).

 
MAJOWIE

Cywilizacja Majów zajmowała rozległe tereny w dzisiejszej południowej części Meksyku, a także w Gwatemali, Belize, Hondurasie i Salwadorze. Jej historia liczy ponad 3000 lat i w ciągu tego czasu zbudowali największą cywilizację w całej Mezoameryce. To właśnie oni są twórcami takich miast jak: El Mirador, Tikal, Calakmul, Palenque, Copan, Uxmal, Piedras Negras, czy Chichen Itza, w których budowali wysokie piramidy ze świątyniami i wielkie pałace ozdobione muralami i inskrypcjami.

Według niektórych archeologów Majowie pochodzą ze zmieszania się grupy Olmeków z ludnością zamieszkującą tereny dzisiejszej Gwatemali, co stworzyło tzw. protomajów. Z czasem kultura Majów zaczęła się rozprzestrzeniać na tereny dzisiejszego Półwyspu Jukatańskiego. To własnie tutaj, około roku 1000 pne, rozpoczął się proces urbanizacji, rozwinięcie systemów upraw, udoskonalenie rzemiosła i tkactwa, a także bardziej rozwinięta organizacja polityczna (teokracja). Na poczatku naszej ery Majowie znaleźli się pod wpływem wielkiej cywilizacji Teotihuacan ze środkowego Meksyku, która bez wątpienia przyczyniła się do wielkiego rozwoju cywilizacyjnego Majów (wieki od III do X ne). Nie znamy dokładnych przyczyn upadku klasycznej cywilizacji Majów w latach 750-900 ne. Być może była to katastrofa ekologiczna związana ze zbyt szybkim rozwojem demograficznym (wieloletnia susza, deforestacja i zniszczenie gleby), kastowość, która doprowadzila do buntu spolecznego, czy najazd z zewnątrz. W okresie postklasycznym (X-XVI wiek ne) na tereny Majow przybyli Putunowie (zwani inaczej Majami-Chontalami), którzy rozwinęli handel morski (porty Cozumel, Xel-Ha, Tulum), a także jako lud Itzaes zajęli miasto Chichen Itza i zbudowali wielką potegę ekonomiczną i militarną na terenach środkowego Jukatanu.

Religia zajmowała bardzo ważną rolę w życiu codziennym Majów, w rytach rolniczych, w ceremoniach publicznych, w sztuce i kulturze. To kapłani dzierżyli w swoim ręku władzę polityczną, ekonomiczną i społeczną, a także zajmowali się rozwojem naukowym. Religia Majów była politeistyczna, naturalistyczna i dualistyczna (odwieczna wojna między dwoma równymi, ale przeciwstawnymi sobie siłami: dobro i zło, noc i dzień, męskość i kobiecość). Do najważniejszych bogów Majów, których świątynie do dzisiejszego dnia możemy podziwiać w strefach archeologicznych, należeli Hunab Kú (bóg stworzyciel świata i ludzkości z kolby kukurydzy), Itzamná (bóg nieba, nocy i dnia), Kukulkán (bóg wiatru, Pierzasty Wąż), Kinich Ahau (bóg słońca), Ixchel (bogini księżyca, ciężarnych kobiet i tkactwa), a także Chaac (bóg deszczu, płodności i rolnictwa).

Według kosmologii Majów kosmos był zbudowany z 13 poziomów, z których najniżej położona była ziemia, pod którą znajdowało się jeszcze 9 poziomów, kończących się królestwem Ah Puch, Pana Śmierci. Współczesny świat był podtrzymywany przez 4 braci strażników zwanych Bacabami, a w jego centrum znajdowało się święte drzewo ceiba (puchowiec pięcioprącikowy), którego gałęzie wznosiły się do nieba, a korzenie penetrowały świat podziemny.

Rytuały religijne odbywały się u podnóża piramid i polegały na samookaleczeniach, składaniu ofiar z ludzi i zwierząt, na tańcach i pieśniach religijnych, na używaniu środków halucynogennych i postu, a także na składaniu w ofierze darów w postaci kadzidła, ozdób, jadeitu, obsydianu i złota. Do jednych z najważniejszych rytuałów należała Gra w Piłkę (Juego de Pelota), która w symboliczny sposób przedstawiała początki świata wskrzeszając mity o stworzeniu kukurydzy i ludzkości. Na przestrzeni czasów gra ta miała wiele wariantów, ale generalnie używano kauczukowej piłki, którą uderzano kolanami, barkiem i biodrem. Celem gry było przerzucenie piłki przez małą obręcz umieszczoną na platformie. Czasami, po zakończeniu gry, kapitanowie zwycięskiej, lub przegranej drużyny byli składani w ofierze bogom.

Majowie byli znakomitymi artystami i naukowcami. To oni, jako jedyni w Mezoameryce, używali tzw. fałszywego łuku, budowali wielkie świątynie ozdabiane stiukami, płaskorzeźbami i inskrypcjami, a także tworzyli stele pokryte pismem, które było kombinacją symboli fonetycznych i ideogramów. Największy rozwój Majowie zanotowali w naukach matematycznych i astronomicznych. Używali dwudziestkowego i piątkowego systemu liczenia, stworzyli koncepcje cyfry 0 jako wartości komplementarnej, a na wielu inskrypcjach notowali wielomilionowe sumy. Ich obserwacje astronomiczne należą do najbardziej precyzyjnych na świecie (potrafili z niezwykłą precyzją przewidzieć zaćmienie słońca, a także ruchy księżyca i planety Wenus), a stworzony na ich podstawie kalendarz jest dokładniejszy niż używany przez nas kalendarz gregoriański. Majowie używali trzech głównych sposobów mierzenia czasu: tzolkin (rok rytualny) składał się z 260 dni, dzielących się na 13 okresów po 20 dni, haab (słoneczny) zawierał 18 miesięcy po 20 dni dziewiętnasty miesiąc 5-dniowy, także tzw. Długa Rachuba (Cuenta Larga), która pozwalała na zapisanie każdej daty, nawet z odległej przeszłości czy przyszłości, zestawiona z jednostek: 1, 20, 360, 7200 I 144 tysięcy dni. W inskrypcjach Majów początkowa data stworzenia odpowiada dacie 13 sierpnia 3114 r. p.n.e, której cykl kończy się 21 grudnia 2012 roku n.e.

 
TEOTIHUACAN

„Miejsce, w którym powstali Bogowie”. Ta nazwa została nadana przez Azteków wielkiej cywilizacji ze Środkowego Meksyku, która swoimi wpływami sięgała nawet dzisiejszej Gwatemali. W okresie apogeum Teotihuacan liczyło około 200 tysięcy mieszkańców i najprawdopodobnie było największym miastem świata. Nie wiemy jaki lud je założył, choć część naukowców skłania się ku teorii o pochodzeniu założycieli miasta z ludu Totonaków. Okres świetności tej cywlizacji przypada na wieki II-VI ne, choć początki miasta należy cofnąć wiele wieków wstecz. Miasto, z nieznanych do końca przyczyn, upadło w połowie VIII wieku. Niektórzy upatrują je w złym zarządzaniu miasta, inni w katastrofie ekologicznej.

W pierwszych wiekach naszej ery Teotihuacan było najpotężniejszym państwem w całej Mezoameryce i miało ogromny wpływ kulturowy na poźniejsze cywilizacje. To właśnie tutaj znajdowały się największe kopalnie obsydianu, który eksportowano daleko poza granice państwa. Osiągnięte bogactwo mieszkańców przekładało się na wspaniałą architekturę i sztukę. Każdy budynek, w którym mieszkała arystokracja posiadał wewnętrzne patio, był otoczony murami, a jego ściany były pokryte bogatą ornamentyką.

Miasto było zbudowane na planie 4 wielkich osi z główną drogą przecinającą miasto, czyli Aleją Zmarłych (2 km długości i 40 metrokości). Główne osie dzieliły miasto na dzielnice rezydencyjne, ceremonialne i administracyjne z wielkimi pałacami i świątyniami umieszczonymi na wysokich piramidach. Władzę religijną i administracyjną sprawowali kapłani (teokracja). Głównymi bogami mieszkańców byli Tlaloc (bóg deszczu) i Quetzalcóatl (bóg mądrości), a także Chalchiuhtlicue (bogini rzek i mórz) i Huehuetéotl (bóg ognia).

Do najsławniejszych budowli miasta należą Piramidy Słońca i Księżyca. Ta pierwsza została zbudowana w latach 50-200 ne i jest najwyższą w Teotihuacan (wysoka na 64 metry, a jej podstawa wynosi 45.000 m2). Piramida Księżyca stoi na początku Alei Zmarłych i jest o prawie 20 metrów niższa od Piramidy Słońca. Obydwie piramidy są świetnym przykładem dualizmu etycznego i religijnego, tak charakterystycznego dla cywilizacji prekolumbijskich.

 
TOLTEKOWIE

Tę nazwę przyjęła kultura prehiszpańska, której głównym miastem i centrum ceremonialnym było Tollan-Xicocotitlan, dzisiejsze Tula de Allende, w stanie Hidalgo. W okresie świetności jej wpływy sięgały od północnego Meksyku, aż po Jukatan. Kultura toltecka miała przeolbrzymi wpływ na późniejszy lud Mexica, czyli Azteków, którzy przejęli od niej zarówno zdobycze naukowe i architektoniczne, jak i kosmologię (to właśnie w religii tolteckiej pojawił się kult boga Quetzalcoatla, czyli Pierzastego Węża). W czasach świetności w Tuli żyło około 30 tysięcy mieszkańców.

Toltekowie wnieśli do architektury prehiszpańskiej wiele ważnych zmian, między innymi figury antropomorficzne, które swoimi głowami podtrzymywały sufity i sklepienia (tzw. Atlanci). Osiągały one wysokośc około 4,5 metra i były ozdabiane mozaikami i piórami, także malowane.

Ekonomia Tolteków opierała się na rolnictwie (skomplikowane systemy irrygacyjne, uprawy kukurydzy i fasoli), na handlu, a także na eksploatacji kopalni wapnia. W przeciwieństwie do innych cywilizacji władzę polityczną nie sprawowali kapłani, ale wojownicy, czego przykładem są Atlanci.

 
 
AZTEKOWIE

Lud Mexica (nazwany przez Hiszpanów Aztekami, ponieważ według mitów pochodzili oni z wyspy Aztlan) był ostatnią cywilizacją prekolumbijską na terenie Mezoameryki. Osiedlił się on na wyspie położonej na Jeziorze Texcoco (dzisiejsza stolica Miasto Meksyk), gdzie w pierwszej połowie XIV wieku założył swoją stolice Tenochtitlan (ok. 230 tysięcy mieszkańców) i wchodząc w trójprzymierze z dwoma innymi ludami (Tlacopan i Texcoco) stworzył wielkie imperium zajmujące cały środkowy i południowy Meksyk (38 prowincji z ok. 5 milionami mieszkańców). Aztekowie skondensowali całą bogatą tradycję religijną, polityczną, kosmologiczną, astronomiczną, folozoficzną i artystyczną stworzoną i rozwiniętą przez inne cywilizacje Mezoameryki na przestrzeni wieków.

Podstawową jednostką społeczną było calpulli, składające się z kilkudziesięciu rodzin wspólnie pracujących na roli. Władca posiadał władzę abolutną, którą sprawował za pośrednictwem pilli, czyli arystokracji. Ważne miejsce w strukturze społecznej zajmowali również wojownicy i kupcy. Podbite tereny trzymano mocną ręką ściągając wielkie daniny w postaci towarów (kakao, jadeit, pióra ptaków, papier amate) i jeńców do składania ofiar z ludzi.

Wielkość i bogactwo Azteków widać przede wszystkim na podstawie ich stolicy Tenochtitlan. W środku miasta znajdowało się Templo Mayor (środek wszechświata), otoczone murami, składające się z wielu świątyń i pałacy. Główny pałac władcy posiadał setki pomieszczeń, ogród botaniczny i 10 sadzawek z rybami słodkowodnymi i morskimi. Wszystkie budynki były malowane, pokryte stiukami i płaskorzeźbami. Aztekowie znali pismo (do dzisiaj zachowało się wiele kodeksów i książek pisanych na papierze amate), używali dość skomplikowanego kalendarza i byli mistrzami w astronomii.

Ich religia była doskonałą syntezą wierzeń i tysiącletnich tradycji starożytnych cywilizacji. Aztekowie organizowali wielkie publiczne ceremonie religijne, którym przewodniczyli kapłani, podczas których składano ofiary z ludzi (krew ludzka była pożywieniem bogów), tańczono i śpiewano. Etyka religijna była oparta na dualizmie, na dwóch przeciwstawnych, ale komplementarnych siłach, które toczyły nieustanną walkę we wszechświecie. Aztekowie wierzyli, że żyją w piątym świecie (cztery poprzednie zakończyły się śmiercią słońca i wyginięciem ludzkości) i podobnie jak Majowie,  pojmowali wszechświat podzielony na 13 kręgów nieba i 9 kręgów piekła. Jednym z najważniejszych bogów azteckich był Quetzalcóatl (Pierzasty Wąż), dla jednych bóg stworzyciel, dla innych odpowiednik greckiego Prometeusza, który przyniósł ludzkości znajomość rolnictwa, kalendarz i sztukę. Był bogiem pacyfistycznym, który opierał się składaniu ofiar z ludzi. W ikonografii był przedstawiany jako figura ludzka o jasnej karnacji skóry i z zarostem. Kiedy jego wysiłki w przekonaniu Azteków o skierowaniu religii bardziej na tory etyczne, niż ofiarnicze, nie dały rezultatu, wyemigrował na wschód na skrzydlatych wężach obiecując, że pewnego dnia powróci. Kapłani azteccy wyznaczyli daty możliwego powrotu Quetzalcoatla. Jedną z nich był rok 1519, rok, w którym swoje stopy nad dzisiejszą Zatoką Meksykańską postawił Hernan Cortes, długo utożsamiany przed władcę Moctezumę II za powracającego Pierzastego Węża.

 

Artykuł ukazał się w 31 numerze czasapisma dla podróżników „Globtroter”

autor: Paweł Skiba ME TOURS INTERNACIONAL

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wykorzystane na stronie elementy graficzne, teksty oraz projekt witryny podlegają prawom autorskim. Nie zezwala się na kopiowanie, modyfikacje, publikowanie jakiegokolwiek fragmentu  lub całości strony bez wiedzy i zgody autora strony. Nasze propozycje są autorstwa właściciela strony i kopiowanie, przetwarzanie oraz udostępnianie innym osobom bez zgody jest zabronione i egzekwowane na podstawie Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. Nr 24, Poz.83, Dz. U. Nr 44, Poz. 170 z późniejszymi zmianami).

tagi: olmekowie, zapotekowie, miestekowie, majowie, toltekowie, przewodnik meksyk, nauka hiszpanskiego, meksyk pielgrzymki, meksyk wycieczki objazdowe, polski rezydent, meksyk po polsku, shooping w cancun,

tags: mexico entero meksyk wycieczki wycieczki fakultatywne po Jukatanie wycieczki fakultatywne w Meksyku Mexico Meksyk Jukatan cenota ikkil cenoty na Jukatanie Coba Tulum Chichen Itza Playa del Carmen Cancun Xcaret Holbox Riviera Maya wycieczka po Jukatanie wycieczki objazdowe Meksyk polskie biuro podróży w Meksyku polscy rezydenci w Meksyku Guadalupe nurkowanie na rafie koralowej wynajem samochodów w Meksyku nieruchomości Meksyk fakultety w Meksyku wycieczki po Ameryce Łacińskiej wakacje Meksyk hotele w Meksyku Gwatemala Belize Ameryka Środkowa Kolumbia Wenezuela Peru Chile Ekwador Argentyna Brazylia Galapagos


Wykorzystane na stronie elementy graficzne, teksty oraz projekt witryny podlegają prawom autorskim. Nie zezwala się na kopiowanie, modyfikacje, publikowanie jakiegokolwiek fragmentu lub całości strony bez wiedzy i zgody autora strony.

© 2009-2013 mexicoentero.pl - Wszelkie prawa zastrzeżone - SiteMap - Tworzenie stron Xann Internet Solutions - Projekt strony: Ewa Pytel-Skiba

Ta strona korzysta z plików Cookie zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności